Werelderfgoed

In 2010 werd het cultureel en natuurlijk erfgoed van de Maatschappij van Weldadigheid door de Provincie Drenthe en gemeenten Westerveld en Noordenveld voorgedragen en in 2011 opgenomen op de Voorlopige Lijst Werelderfgoed van Unesco Nederland. De speciaal in het leven geroepen onderzoekscommissie spreekt in haar aanbeveling aan de regering van uitzonderlijke en universele waarde van het materiële en immateriële erfgoed van Van den Bosch. Een citaat: ‘De visionaire wijze waarop Generaal Johannes van den Bosch de grote problematiek van armoede en criminaliteit aanpakte door middel van het stichten van landbouwkoloniën, was een belangrijke inspiratiebron voor veel verlichte denkers in de westerse wereld. Deze ideologie en de nog steeds tastbare uitwerking ervan zijn uniek’. Volgens het rapport schuilt de universele waarde van het erfgoed mede in het feit dat het project een unieke uitdrukking vormt van het vroeg 19e eeuwse, westerse utopische denken over de verheffing van de maatschappelijke onderklasse en het geloof in de maakbaarheid van mens en maatschappij.

Ontstaan Werelderfgoedgedachte

Het was naar aanleiding van de bouw van de Aswandam in Egypte in 1959, dat het besef van het belang van bescherming van cultureel erfgoed ontstond. Door de bouw van de dam dreigden 3000 jaar oude tempels onder water te verdwijnen. Na een reddingsactie door de UNESCO werden de tempels verplaatst. De kosten van 80 miljoen euro werden grotendeels gedekt door donaties van 50 landen. Hierop volgden andere acties om het gezamenlijke erfgoed van de mensheid te beschermen, die leidden tot de oprichting van de World Heritage Trust tijdens de VN conferentie in Stockholm in 1972. Het werelderfgoedverdrag is door 188 landen ondertekend, Nederland heeft dat in 1992 gedaan.

UNESCO

Unesco is de VN-organisatie voor Onderwijs, Wetenschap en Cultuur. De World Heritage Trust is de culturele organisatie van de UNESCO. Werelderfgoed is cultureel erfgoed dat onvervangbaar en uniek is en beschouwd wordt als waardevol eigendom van de hele wereld. De lijst van Werelderfgoederen van de Verenigde Naties telt 936 monumenten, gebouwen en landschappen. Negen hiervan bevinden zich in Nederland. Bekend zijn bijvoorbeeld het Woudagemaal in Lemmer, de Beemsterpolder, de molens van Kinderdijk en de Amsterdamse grachtengordel. Nederland heeft 10 sites op de Voorlopige Lijst Werelderfgoed staan, die de komende 15 jaar door de regering zullen worden voorgedragen als werelderfgoed. Eén van deze nominaties wordt gevormd door het materieel en immaterieel erfgoed dat Generaal Johannes van den Bosch de mensheid heeft nagelaten in de vorm van het cultureel erfgoed van de Maatschappij van Weldadigheid.

Maatschappij van Weldadigeid

De tastbare sporen van het cultureel erfgoed van de Maatschappij van Weldadigheid bevinden zich in Frederiksoord, Wilhelminaoord, Willemsoord, Veenhuizen, Ommerschans en de zusterkoloniën Wortel en Merksplas in België. Dat het om een combinatie van van cultureel en natuurlijk erfgoed gaat én dat er sprake is van een grensoverschreidende voordracht geeft deze nominatie extra kansen op weg naar een definitieve plaatsing op de Werelderfgoedlijst. De planning is om in de periode 2012-2013 een onderzoek te doen naar de unieke en universele waarde (comparatieve analyse). Vanaf 2014 wordt er een nominatiedossier opgesteld waarbij het streven is om in 2018 op de Werelderfgoedlijst te worden opgenomen. Het jaar waarin de Maatschappij van Weldadigheid 200 jaar bestaat.

Een weg van overheden

De voordracht voor opname van het erfgoed van de Maatschappij van Weldadigheid werd gedaan door de Nederlandse regering. Vervolgens is het voorbereidingstraject voor de definitieve voordracht in handen gegeven van de Provincie Drenthe die hierin ondersteund wordt door de betreffende gemeenten en erfgoedbeheerders. Vanuit Unesco zijn er verschillende uitgebreide handleidingen beschikbaar die helpen om tot een gestructureerde voordracht te komen, zodat een grote slagingskans gerealiseerd wordt. Overigens betekent opname op de World Heritage List niet dat hier direct subsidies of andere financiële ondersteuning voor het gebied mee samenhangen. Wél kunnen overheden besluiten meer aandacht te geven aan bepaalde ontwikkelingen in gebieden van grote culturele waarde. Zoals bijvoorbeeld het Overheidsprogramma “Kiezen voor Karakter. Visie erfgoed en ruimte”, dat voorziet in ontwikkelingsgerichte erfgoedzorg. Het eerste punt uit de prioriteitenlijst is Werelderfgoed: het borgen van samenhang en het vergroten van uitstraling.

Kansen voor de omgeving

Een werelderfgoedstatus brengt grotere gebiedsbekendheid met zich mee. Nationaal en internationaal. Een grotere belangstelling bij de pers, hogere bezoekersaantallen en dus kansen voor ondernemers, voor de gemeente én de Provincie. Er kan op vele manieren een graantje meegepikt worden. Niet door af te wachten, maar door samen te werken, waarde toe te voegen en vooruit te zien. Zoals de Maatschappij van Weldadigheid concreet vormgeeft aan haar slogan: “Behoud door Ontwikkeling” en de overheid kiest voor ontwikkelingsgerichte erfgoedzorg via het programma “Kiezen voor Karakter, zo kunnen ondernemers aanhaken op deze ontwikkelingen om straks met z’n allen klaar te zijn voor een nieuwe toekomst voor ons rijke verleden. Het bezoeken van historische plekken en natuurbeleving in de vorm van wandelen en fietsen staan in de top-vijf van belangrijkste toeristische activiteiten in Nederland.

*Meer informatie over de nominatie vindt u op www.kolonienvanweldadigheid.eu